اقتصاد مقاومتی؛ تولید - اشتغال | شنبه، ۳۱ تیر ۱۳۹۶

تنوع فرهنگی و نقش رسانه - صفحه محتوايي يادداشت

 

 

يادداشت

تنوع فرهنگی و نقش رسانه

تنوع فرهنگی و نقش رسانه

تنوع فرهنگی و نقش رسانه

 فرهنگ هر جامعه عبارت از ارزش هائی است که اعضاء آن جامعه دارند و هنجارهائی که از این ارزش ها پیروی می کند. فرهنگ پدیده و کلیتی به هم پیوسته و بافته ایست که از باورها، ارزش ها، سمبل ها، سنت ها، آرمان ها و دانش های معنوی، تاریخی، ادبی، هنری و مذهبی ای که در طول تاریخ فعالیت جامعه بشری ایجاد شده اند، تشکیل می شود. فرهنگ، شیوه زندگی مردم و روشی است که آنها در کارها از آن بهره می گیرند . هر منطقه از هر کشور، می تواند فرهنگی متفاوت با دیگر مناطق کشور داشته باشد. بنابراین تعریف، فرهنگ مجموعه پیچیده ای است از دانش ها ، باورها ، هنرها ، قوانین ، اخلاقیات ، عادات ، رسوم و هرچه که فرد به عنوان عضوی از جامعه خویش فرا می گیرد . فرهنگ ، بوسیله آموزش ، از نسلی به نسل بعدی منتقل می شود .

فرهنگ به مثابۀ دریچه ای است که انسان نه تنها از درون آن خود را می بیند و می شناسد بلکه جهان بیرون خویش و انسان های جوامع دیگر را نیز از آن دریچه می بیند و با نگرش و بینش فرهنگی خویش با آنها ارتباط های مطلوب برقرار می کند. لذاست که فرهنگ از اساسی ترین وسایل شناخت، مبادله و توسعه روابط بین انسان ها می باشد. در جهان امروز، وجود فرهنگ‌های بسیار متفاوت و گوناگون ، از یک‌سو و ارتباطات گسترده از سوی دیگر، سبب شده است که بحث "تنوع فرهنگی" و توجه به بقای آن، دغدغه بسیاری از برنامه‌ریزان و سیاستگذاران باشد . برای دستیابی به این هدف لازم است در ابتدا مشخصات فرهنگ را بشناسیم.

هفت مشخصه بـــراي فـــرهنگ وجــود دارد .

(1)   فرهنگ ياد گرفته مي شود. ( هنر روش نمادين ارتباط برقرار كردن است ، ضرب المثل ، رسانه هاي گروهي،  فرهنگ را آموزش مي دهند) .

(2)  فرهنگ از نسلي به نسل ديگر منتقل مي شود .

(3)   فرهنگ بر مبناي نمادها بنا شده است .

(4)  فرهنگ در معرض تغيير است (ايستا نيست ، پويا است ، گسترش پيدا مي كند).

(5)   فرهنگ يكپارچه است .

(6)    فرهنگ قوم پرست است .

(7)   فرهنگ انطباقي است .

کشور ايران به دليل شرايط اب و هوايي و موقعيت هاي استراتژيکي همواره در طول تاريخ محل عبور اقوام و ايلات گوناگون و شکوفايي فرهنگ هاي متنوع بوده است . حاصل اين مراودات، گرد آمدن مردماني با ويژگي هاي فرهنگي و زيستي متنوع بوده است . توجه به خرده فرهنگ هاي يک کشور اعم از فرهنگ هاي قبيله اي، مذهبي و طبقه اي در جامعه شناسي از اهميت ويژه اي برخوردار است. در اين راستا هميشه تهديدات و فرصت هايي براي خرده فرهنگ ها وجود داشته است که به آن ها اشاره می شود .

تهديدات ناشي از تنوع و تعدد قوميت ها و خرده فرهنگ ها شامل:

 1- منازعات قومي

 2- جدايي طلبي يا خودمختاري خواهي

3- ضعف انسجام ملي

 4- آسيب هاي امنيتي ناشي از مناقشات اقوام مشابه در کشورهاي همجوار

 5- تحريک پذيري از سوي دشمنان و قدرت هاي بزرگ

فرصت هاي تنوع فرهنگي شامل:

  1. تکثر فرهنگي و تعدد قومي
  2. تنوع قومي و تاثير در توسعه ملي
  3. تنوع قومي و توزيع فضاي جمعيتي
  4.  عامل رقابت بين اقوام
  5.  قوميت هاي فرامرزي و تعاملات اقتصادي
با توجه به چالش ها و راهکارهاي ارتباطات فرهنگي و بين فرهنگ ها و خرده فرهنگ هاي اقوام مختلف و همبستگي ملي در ايران  نقش صدا و سیما در ارتباطات بین فرهنگی چیست؟ به طور کلی رسانه ها در توسعه نقش زيادي دارند. رسانه ها پل ارتباطي بين مردم هستند و فرهنگ ساز هستند. در گذشته رسانه ها برد کمتري نسبت به امروز داشتند. رسانه هاي گروهي و جمعي يعني کل رسانه هايي که در کشور قابل دريافت هستند با جذابيت هاي متفاوت وقتي وارد عرصه جامعه مي شوند کاملا در جهت فرهنگ سازي عمل مي کنند و مي توانند فرهنگ جامعه را به راحتي تغيير دهند زيرا نسل جديد تاثير پذير هستند. به همین دلیل براي حفظ انسجام ملي در بخشهاي مختلف(فرهنگي ،اقتصادي) مي توان سياستگذاري كرد که برخی از آن ها در رسانه قابل دستیابی است .  

این موارد عبارتند از:

  • تبيين، تبليغ و تاكيد برپيشيينه تاريخي و فرهنگي مشترك ايرانيان
  • احترام گذاشتـــن به خرده فرهنگ ها و گــــره زدن آنــها با فرهنگ عمومي كشور به نحوي كه قوميت ها هويت هاي فرهنگي خويش را در آن برنامه ريزي ها بيابند و احساس كنند كه به فرهنگ بومي و قومي آنها بها داده شده و مورد احترام است.
  • مشاركت جویی از نخبگان قومي.
  • بالا بردن سطح تحمل جامعه بصورت تدريجي براي پذيرش واقعي و دروني كردن تفاوت هاي فرهنگي، رفتاري، عقيدتي و سبك زندگي.
  • تلاش بيش از پيش در جهت مبارزه با بي سوادي به منظور ارتقاي دانش و سواد و رشد آموزش و پرورش ، اين امر عامل تحرک اجتماعي و تسهيل روابط اجتماعي و رفع تعصبات و سبب کاهش فاصله هاي فرهنگي موجود خواهد شد.
  • تبيين و تقويت جايگاه روحانيت در طول تاريخ ايران به عنوان ياوران و رهبران اجتماعي مردم و تثبيت روحانيت بومي.
  • پيشگيري و مبارزه جدي با از خود بيگانگي جوانان که به بحران هويت فرهنگي تعبير مي شود. اين مهم از طريق تبيين لايه هاي چند گانۀ هويتي در ايران - فرهنگ اسلامي، فرهنگ ايراني، فرهنگ قومي و فرهنگ غربي- حاصل خواهد شد.
  • از آنجا که مقتضاي همبستگي ملّي، فرهنگ فراگير است، تمامي تلاش ها بايد در جهت پاسداشت، تقويت و تحکيم ارزش ها، هنجارهاي آن و بازآفريني فرهنگ ملّي صورت پذيرد.
  • گردشگري داخلي براي شناخت فرهنگ ايراني و خرده فرهنگ ها تقويت شود و از روند بومي گرايي در گزينش دانشجو، کارمند و سرباز به طور جدي جلوگيري به عمل آيد.
  • مهمترين گام براي بهره گيري از فرهنگ ملّي به عنوان محور همبستگي ملّي، ايجاد معرفت فراگير در اقشار مختلف ملّت است.
  • در تبيين هويت فرهنگي ايراني بايد تاريخ مستمر، دين گرايي، همگرايي فرهنگي، زبان مشترک، دشمن خارجي، آداب و رسوم اجتماعي، اعياد، مناسک و نوع لباس را مد نظر قرار داد؛ اين عناصر شروع کنندۀ همگرايي و شکل دهندۀ هويت ملّي اند.
  • استفاده از شخصيت ها و مشاهير انقلابي، ادبي، علمي، روحاني و.... نظير امام خميني ، ستار خان، ميرزا کوچک خان، شهريار، ، علامه جعفري و... به عنوان سمبل هاي مشترک ايرانيان که تسهيل کنندۀ فرآيند حس تعلّق جمعي است.
  • ضروری است که همۀ افراد و خرده فرهنگ ها، دسترسي منصفانه به فرهنگ و وسايل و ابزارهاي آن را داشته باشند.
 

برای ایجاد و حدت در عین کثرت بایستی :

  • از سياست همگون سازي پرهيز شود؛
  • با توجه و احترام به اقوام ، اعتمادآن ها جلب شده و ميان آنها اعتماد سازي  شود؛
  • از سياسي کردن مسائل فرهنگي پرهيز شود ؛
  • برای همه اقوام ديدگاه برابروجود داشته باشد؛
  • عوامل به نسبت پايدار و فراگير تهديد کننده منافع و هويت ديني و ملي، شناسایی و تبیین شوند؛
  • مفاخر و شخصيت هاي برجسته تاريخي و معاصر گروه هاي قومي شناسایی و در سطح ملي معرفی شوند؛
  • تاريخ مشترک و جامع اقوام جهت تبيين همگرايي بيشتر و نمايان تر شدن پيوندهاي تاريخي آن با هويت ديني و ملي تدوين شود؛
  • به سنت ها و رفتارهاي فرهنگي اقوام احترام  گذاشته شود؛
  • بر مشترکات مذاهب اسلامي و سهيم بودن در محصولات فرهنگي جامعه تاکيد  شود؛
  • از ايجاد تقابل ميان زبان ملي با زبان هاي محلي جلوگيري شود.

نکته مهم دیگر توجه به سطح دانش رسانه­ای مخاطبان در حفظ هویت فرهنگی است. مخاطبان در فضای گسترده دنیای ارتباطات، نقش مهمی می توانند بازی کنند. آنان دیگر مانند گذشته، گیرنده اطلاعات و اکثریت خاموش نیستند بلکه بایست با کنکاش و دقت در محتوا و درونمایه برنامه های رسانه ها ، ناظری تیزبین و آگاه باشند . مخاطبان باید دارای درایتی باشند که دربایند کدام رسانه ، درصدد غلبه بر فرهنگ های دیگر است و کدام رسانه می خواهد صدای فرهنگ خود باشد و از تنوع فرهنگی پاسداری کند . در این مسیر ، هم رسانه ها و هم مخاطبان بازیگران فعالی هستند که در عرصه فرهنگ نقش خود را بازی می کنند و بر غنای فرهنگی جامعه بشری می افزایند .

شایسته چابکی